Unha reflexión sobre o apego, a saúde mental e a presión social por formar adolescentes autónomos antes de tempo

— —- —

Vivimos nunha sociedade que parece obsesionada con conseguir que os nosos fillos sexan independentes canto antes. «Ten que cortar o cordón umbilical», «non pode depender tanto de ti» ou «ten que aprender a estar só» son frases que repetimos case automaticamente, coma se necesitar emocionalmente os pais fose un sinal de inmadurez.

O psicólogo Manuel Hernández Pacheco, no seu libro Apego y psicopatología: la ansiedad y su origen (2017), aborda a importancia das relacións de apego na regulación emocional e a súa relación coa ansiedade e outras dificultades psicolóxicas.

Desde esta perspectiva, a verdadeira autonomía non nace da desconexión afectiva, senón da seguridade de saber que contamos con alguén. E aquí xorde unha contradición. En determinados ámbitos sociais estendeuse a tendencia a enviar os fillos adolescentes a estudar ao estranxeiro, en ocasións durante cursos completos, coma se esa separación constituíse por si mesma unha garantía de madurez, independencia e éxito futuro.

Por suposto, estudar noutro país pode ser unha experiencia extraordinariamente enriquecedora. Pero preguntámonos sempre se os nosos fillos están emocionalmente preparados? Ou damos por feito que separarse da familia canto antes é necesariamente beneficioso? Existe, ademais, outra cuestión que merece unha reflexión: a educativa.

Non se trata de afirmar que o ensino noutros países sexa mellor ou peor que o español. Trátase de recoñecer que os sistemas educativos responden a enfoques diferentes, con distintas metodoloxías, contidos curriculares e criterios de avaliación. Un adolescente pode gozar dunha experiencia internacional enriquecedora e, con todo, atoparse con certas dificultades ao regresar a España. A reincorporación pode esixir adaptarse novamente a determinados contidos, ritmos de aprendizaxe ou esixencias académicas que non sempre coinciden cos do sistema educativo de procedencia. Son dificultades xeralmente superables, pero que convén anticipar, especialmente en etapas académicas decisivas.

E daquela xorde unha pregunta: estamos valorando suficientemente o equilibrio entre os beneficios da experiencia internacional, a continuidade académica e as necesidades emocionais dos nosos fillos?

A adolescencia é unha etapa de profunda transformación emocional, psicolóxica e social. Os nosos fillos constrúen a súa identidade, buscan sentirse parte dun grupo, experimentan inseguridades e necesitan referentes afectivos estables. A distancia física non implica necesariamente unha ruptura do apego. Porén, tampouco deberiamos ignorar que as separacións prolongadas poden representar un desafío emocional para algúns adolescentes.

Desde unha perspectiva sociolóxica, paga a pena preguntarnos ata que punto determinadas decisións educativas responden ás necesidades reais dos nosos fillos ou ás expectativas sociais de prestixio, competitividade, dominio de idiomas e construción dun currículo atractivo.

Estamos educando para o benestar dos nosos fillos ou para responder a un modelo social de éxito? Paradoxalmente, falamos constantemente de saúde mental mentres seguimos enxalzando a autosuficiencia, a resistencia emocional e a capacidade de desenvolverse lonxe da familia como indicadores de madurez. Pero ser independente non significa non necesitar a ninguén. E aprender a xestionar a soidade non debería confundirse con ter que soportala antes de estar preparado.

Quizais deberiamos abandonar esa urxencia por demostrar que os nosos fillos poden vivir sen nós e preguntarnos que necesitan realmente en cada etapa do seu desenvolvemento. Porque non todos os adolescentes necesitan marchar lonxe para medrar, nin permanecer preto significa estar menos preparados para a vida.

O verdadeiro éxito educativo non consiste en conseguir fillos que marchen canto antes, senón en acompañalos para que poidan elixir o seu camiño desde a seguridade emocional, a confianza e unha autonomía construída progresivamente.

Talvez deberiamos lembrar algo esencial: o apego seguro non é unha cadea que impide voar, senón a base que permite facelo. Non fai falta romper o vínculo para conquistar a liberdade.