Un barrio con necesidades sen cubrir: o Barrio das Flores afronta o seu 60.º aniversario atrapado entre os investimentos exteriores e a falta de accesibilidade nas súas prazas interiores.
Moito antes de que o formigón e os planos vangardistas reescribisen a paisaxe, este recuncho da cidade era unha antiga horta de flores. Alí era onde a mítica Consuelo Obdulia cultivaba as plantas coas que abastecía a súa histórica floraría —cuxo peche definitivo a finais de 2025 deixou un baleiro imborrable na memoria coruñesa—. Daquel aroma e desa terra labrada naceu o nome do Barrio das Flores, un espazo onde hoxe, en apenas 160.000 metros cadrados (16 hectáreas), se levanta un armazón de 58 grandes bloques e complexos residenciais que combinan torres de pisos coas características ringleiras de vivendas caroadas. O verdadeiramente impactante é a súa escala humana: neste reducido chan concéntranse 1.934 vivendas nas que conviven 3.882 veciños censados. Este é o mapa estatístico dunha veciñanza que naceu con vocación de futuro, que pretendía ser revolucionaria e o foi.
Inaugurado o 19 de agosto de 1967, coa presenza, como non, do ínclito, o seu deseño vangardista rompeu os patróns do urbanismo da época. Á cabeza daquel fito estivo un equipo de membros irrepetibles coordinados por Ignacio Bescansa: Jacobo Losada, José Luque, o célebre José Antonio Corrales e o mestre Andrés Fernández-Albalat, quen deseñou a Unidade Veciñal Número 1, a primeira mazá que abriu camiño no complexo. Xuntos expuxeron unha pioneira separación de espazos peonís e rodados que aínda hoxe se estuda nas facultades de medio mundo como unha modélica cidade xardín. Aquelas primeiras casas sobre a antiga horta enchéronse de novos matrimonios rebordantes de ilusión que estreaban unha veciñanza moderna, verde e pensada para o peón.

Mais o tempo pasa e a chamada evolución con el. Aquel deseño idílico cometeu un erro de cálculo histórico ao non prever que o barrio se enchería de coches, como todos os barrios da cidade. Hoxe, conta cun parque móbil estimado de entre 1.800 e 2.100 vehículos privados para unhas escasas 650 prazas de aparcamento. O déficit supera os 1.200 ocos! A consecuencia é que estes colonizan de forma caótica as beirarrúas, esquinas e accesos. Esta falta crónica de estacionamento asfixia o espazo público e converteuse nunha barreira arquitectónica máis.
Esta asfixia vólvese dramática ao engadirse a realidade dun censo que envelleceu ao par que as súas infraestruturas. O verdadeiro drama non é só urbanístico, senón humano, e reflíctese con crueza na pirámide de idade deses 3.882 residentes:
|
A pirámide poboacional do barrio (3.882 residentes) ▪ Os maiores de 65 anos xa son o grupo maioritario: representan o 29,6 % do barrio (case 1.150 persoas). Moitos deles superan os 80 anos; son os mesmos mozos cheos de ilusión que estrearon os pisos en 1967 e hoxe ven como as súas pernas xa non poden salvar os desniveis nin esquivar os vehículos mal aparcados. ▪ A poboación activa diminúe: o 55,4 % dos veciños (uns 2.150) teñen entre 16 e 64 anos, a maioría fillos daqueles que estrearon as vivendas. ▪ Apenas hai nenos: os menores de 15 anos constitúen só o 15 % (uns 582 menores), demostrando que o corazón do barrio perde atractivo para novas familias pola súa falta de accesibilidade. |

Un labirinto de 2.677 chanzos
Ás portas do seu 60.º aniversario, toda esta poboación atópase atrapada nun labirinto obsoleto. E non se trata dunha impresión dos veciños: os datos poñen os pelos de punta. Segundo recollen de forma oficial os informes da Memoria Diagnóstica do PDRI do Concello da Coruña, o barrio alberga un saldo de 2.677 chanzos públicos repartidos en 283 tramos de escaleiras diferentes, fronte a tan só 22 ramplas peonís, moitas das cales nin cumpren coa lei. O estudo técnico municipal detalla ademais graves patoloxías urbanas: lousas rachadas, fendeduras, problemas de beirarrúas esnaquizadas polas raíces das árbores… e xa nin falemos das humidades por filtración que castigan, tamén, as fachadas dos bloques.
É nesta encrucillada onde xorde a contradición que alporiza á veciñanza. Mentres os guindastres municipais escomezan un investimento de máis de 820.000 euros en tres grandes ascensores exteriores na periferia (para conectar os bordos da rolda de Camilo José Cela e facilitar o paso cara a Elviña), a realidade do barrio segue conxelada. O Concello executa pequenos remendos, pero eliminar as barreiras arquitectónicas é a súa obriga por lei. Si, chámanse barreiras arquitectónicas e teñen que desaparecer do barrio xa!
Protexido polo patrimonio, bloqueado pola política
E non serve con botarlle a culpa á liña do oleoduto que baixa pola rúa co mesmo nome e que cruza o barrio deixando unha franxa verde de seguridade, porque esta é unha servidume que todos coñecemos e respectamos e que, se alguén non coñece, é que non é moi profesional.
E quero lembrar, por outra banda, que algunha zona máis do barrio é artisticamente intocable. Xoias como a icónica Unidade Veciñal Número 3 (deseñada por Corrales) gozan da máxima protección patrimonial e histórica. Non se pode alterar a súa estética, o que esixe proxectos de accesibilidade complexísimos que deben ser aprobados minuciosamente por Patrimonio antes de poñer un só ladrillo.
Mentres tanto, outra gran partida dun millón de euros destinada a reformar as rúas interiores segue durmindo o sono dos xustos nun caixón político porque o Goberno central, a Xunta e o Concello non terminan de asinar o acordo orzamentario para o vindeiro ano.
O Barrio das Flores exemplifica hoxe unha dolorosa dobre velocidade: a dos grandes anuncios perimetrais que collen pulo, fronte a unhas zonas interiores onde o tempo, as lousas rachadas, os chanzos infranqueables e a burocracia patrimonial séguenlle gañando a partida á mobilidade dos seus propios habitantes.
- Julia Castillo. Activista, investigadora e analista social. Interésame, sobre todo, o que se agocha detrás de problemas que asumimos como naturais ou inevitables.

