Liña de casas estreitas, con galerías de madeira e balcóns de forxa. Rúa ancha, con espazo para pasear, bancos, árbores… e moi animado. No ano 1886, uns anos despóis da fotografía, Antonio Rey Escariz describiu o Cantón Grande da seguinte forma: “Á vez que de rúa serve de paseo, pois no seu fronte atópase unha fía de corpulentas acacias,adornado con porción de estatuas e asentos para a comodidade dos que acuden a aquel sitio. (…) O seu fronte da ó paseo de Méndez Núñez, o que a fai unha das rúas non só máis belas, senón de máis movemento da poboación”.
Ó fondo da imaxe vése o inicio da Rúa Real, co vello edificio da Ferrocarrilana á esquerda, e á dereita, a Casa Caruncho. Este elegante edificio, tan representativo da arquitectura coruñesa de fins do século XIX, reformaríase anos despóis para se converter no famoso Hotel Palace, que xunto co Francia na praza de Mina e o Atlantic nos Xardíns marcarían unha época coma referentes da hospedaxe de alto nivel na cidade. Curiosamente os tres atoparían o seu tráxico final, derrotados pola piqueta, no mesmo ano: o fatídico 1967. Fatídico para o urbanismo coruñés, que perdeu dunha tacada tres vistosas edificacións, derrubadas para dar paso a tres monstros da especulación inmobiliaria. No caso que nos atañe, o hotel Palace deixou o seu lugar ó terrible edificio que ocupa a curtísima rúa Marchesi Dalmau, que vai dende A Mariña ata a Rúa Real, con tan só un portal, o de Mango.
A Valentín Mendía gustábanlle os planos picados. Tiña que buscar os lugares axeitados, algúns case imposibles, para acadar estas perspectivas tan fermosas e profundas. Con esta vista pérdese o contacto coa xente que pasea, distantes, fundíndose case co entorno. E o tempo de exposición dalles unha sensación de movemento moi artística, difuminándoos, coma se eles mesmos fosen sabedores do efímero do seu paso por ese momento. Están e non están ó mesmo tempo.
Non só a xente está e non está: desapareceron as árbores, os bonitos bancos que se agochan baixo delas, o pavimento de pedra tampouco é o mesmo, e todos os edificios fóronse perdendo pouco a pouco, substituidos en grupos de dous, tres ou catro por outros máis modernos e meirandes cós orixinais. No momento da fotografía había vinteséis edificios ó longo do Cantón Grande. Hoxe en día hai tan só nove en toda a rúa. Cando nun mesmo lugar cámbiase absolutamente todo, xa non sei se podemos dicir que é o mesmo sitio. Do antigo Cantón Grande que capturou Mendía en 1879, coma da famosa rosa de Umberto Eco, tan só quéda o seu nome.
- Fernando Campos. Coruñés ata a médula e fanático da Historia, sobre todo se esa Historia é coruñesa. Máis de quince anos impartindo obradoiros culturais coma “Un paseo pola cidade”, “Personaxes da cidade” ou “ A Cidade Perdida” no Fórum Metropolitano e no Centro Ágora.
