Foro Cívico: o mesmo espíritu de 1992, mais coa inquedanza de hoxe
Entroido fazouro e os saberes da infamia
A miña bisavoa, Ramona, das Grañas, Mañón, sempre tiña nos beizos no tempo invernal este dito: “Entroido fazouro cando has de vir? Tixoliña moura, cando has de ruxir?”. Levo ese refrán chantado nos miolos. O adxectivo “fazouro” sempre me impactou. É un adxectivo superlativo, antigo e redondo. Sobre a “tixoliña moura” sempre tiven dúbidas. Pode ser un chamado aos excesos destes días previos á coresma, pero tamén —eu quero pensalo así— unha metáfora da primavera que se albisca, ruxindo no lume. Prefiro ver esa “tixola moura ruxindo” como un redondo sol nacente e o verbo ruxir relacionado co medrar dos días, roxeando co aumento da luz e a chegada da primavera.

Ramona, a quen pouco coñecín, cantábanos cantigas que non lembro e meu irmán Andrés sempre lle facía a mesma trasnada cando a visitabamos na casa da miña avoa de Viveiro. Abríalle lixeiramente a billa da auga que facía un lene asubío, fiii, e ela dicía “Aí vén a leiteira”, cousa que nos facía escachar da risa. Un día tanto viu a leiteira que se alarmou enormemente. Miña bisavoa era do tempo antigo. Non entendía ben os cartos, dábaos a vulto, e vivía rodeada de gatos nunha casa de pedra pequena, humilde, cunha lareira, un sobrado cun leito á vista e pouco máis. Sen luz nin auga corrente. Todo o que a rodea, aínda a día de hoxe, ten un certo misterio e algo de tabú.
Por veces, miña bisavoa, normalmente falangueira e divertida, mudaba o aceno e lamentábase de non saber. Pero “saber” non quería dicir ler, sumar ou escribir. “Saber” quería dicir algo moito máis terrible. Porque á miña bisavoa nos albores do golpe fascista roubáronlle dous fillos, seguramente por ser muller, solteira, independente e brava. Un roubo infame que se cadra ten que ver tamén coa hipótese de que o pai daquelas crianzas era un fuxido de moita sona naquel tempo, que estivera preso incluso no vello cárcere do Parrote da Coruña. Pero quen sabe?
Saber. Aquel fillo e aquela filla, de diferentes idades, foron arrincadas de xunto da súa nai e posteriormente unha transacción comercial entre boas familias e as monxas da inclusa da Coruña. Non sen antes ter dado fe legal de que ambas morreran, o mesmo día da súa chegada á inclusa, por “debilidad congénita”. Que casualidade: ese mesmo día un neno e unha nena da mesma idade, sen orixe coñecida, eran entregadas en adopción. O horror e a infamia legalizada, limpa, certificada e bendicida.
Saber deles. Como promesa. Todo isto averiguouno miña nai durante unha investigación tan caseira como teimuda que levou a cabo xa dende os anos 90 do século pasado. [Nota só apta para boomers: chegou a escribir a Paco Lobatón]. Ao caso: atopounos. A filla fora para Cerceda e o fillo, casualidades da vida, acabou sendo veciño noso na Agra do Orzán. Tiña unha tenda de roupa da rúa Barcelona. Nunca con el falamos, só unha única vez miña nai atreveuse a entrar e dirixirse ao que había de ser seu curmán. A nai del intercedeu de xeito impetuoso na conversa: non había nada que escoitar. É comprensible: por veces saber doe, hai que evitalo. Á miña nai non lle importou, en realidade xa tiña máis que cumprida a súa promesa de se interesar polos filliños de Ramona, seu tío e súa tía.
Ela xa tiña a súa verdade e con ela a súa cura. Xa sabía. “Saber” como solaz da alma. “Saber” como peche dun círculo vital. Unha historia terrible, como tantas outras que foron caladas na infamia daquel golpe fascista e a posterior represión que, en certo modo, aínda está máis ca viva. Só hai que ver as resistencias de certa parte da sociedade ante as demandas de busca de vítimas ou exhumacións de restos para recibir o alivio dese saber. Saber que foi desa xente. A memoria como acougo da alma.
Veume esta crúa historia familiar á cabeza o outro día na presentación dun traballo fotográfico sobre as mártires de Sofán que a miña querida amiga Verónica Ramilo inaugurou en Carballo, no estudio Garabato, na que tamén comentabamos con outras persoas que se estaban a levar a cabo exhumacións de catro represaliados en Bértoa por parte da Asociación pola Recuperación da Memoria Histórica (ARMH). Vaia a miña admiración sempre para este fundamental colectivo, así como tamén para a Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica e o seu traballo na nosa cidade. O recordo e a reparación da infamia, pero tamén a grandeza das pequenas historias. A dignidade descuberta, limpa da negra terra das cunetas, á luz de novo. O saber.
Un saber fazouro como unha tixola moura ruxindo.
- Xan Xove, candidato pola Marea Atlántica ás eleccións municipais.
Guía útil para o Entroido Coruñento
Xa vimos como vivir un entroido seguro, analizando o dispositivo policial, os puntos violeta. Xa aprendimos tamén as primeiras definicións do Dicionario Antroideiro de Xurxo Souto. Estamos listos para completar a guía útil para disfrutar un entroido que xa arrincaba onte cun Xoves de Comadres que quixo lembrar a figura de Isabel Zendal.
A alcaldesa uniuse na noite de onte xoves á agrupación das Comadres Cigarreiras
na homenaxe ao legado de Zendal, integrante da Real Expedición Filantrópica da Vacina, que cumpre o seu 220º aniversario.
Programa

Esta primeira fin de semana de entroido vén cargada, con festas o venres polos varios, a entroinaización do Deus Momo no Obelisco ás 21:00h, a proxección do documental Co grelo na Man e o velorio da Sardiña no Circo de Artesáns, cita que se repetirá cada noite ata o mércores.
Para este sábado, pola mañá actividades para as crianzas polos barrios e no Castelo de SAn Antón; concurso de comparsas e carrozas por San Andrés xa de tarde, para acabar en María Pita bailando a Farra Fanfarra e Sidonie.
O domingo, máis xogos populares para os peques, festas nos Mallos pola tarde.
Luns, martes e mércores (días non lectivos), continúa o lío con festas poolos barrios. O luns pola noite, concerto de The Txandals e os Mojinos Escozíos. A tarde do martes será por Monte Alto, con actividades para os nenos no Campo da Leña e o Concurso de Choqueiros da rúa da Torre.
O mércores, gymkana matutina e pola noite o Enterro da Sardiña, con desfille dende o Circo de Artesáns ata a Praia de San Amaro.


Estado das rúas
O Concello informa ademais dos cortes das rúas para que disfrutarmos dun entroido sen coches, repetindo experiencias de peonalizacións piloto como as xa levadas a cabo con anterioridade nas rúas San Leopoldo (Agra do Orzán), Alcalde Marchesi (Catro Camiños), Compostela (Ensanche) e Monte das Moas (Os Castros).
Sagrada Familia
Dende onte, e gracias á petiición da asociación veciñal do barrio, xa esá realizada a peonalización provisional da rúa Sagrada Familia, onde ata o vindeiro mércores 22 se levarán a cabo diversas actividades, cos seguintes cortes de tráfico: na rúa Sagrada Familia, á altura da rúa Nosa Señora da Luz, ata a rúa Nosa Señora de Fátima.
O tráfico rodado desviarase na rúa Nosa Señora da Luz cara á rúa Fe, na que se cambia o sentido de circulación e, desde ela, os vehículos poderán acceder á rúa Nosa Señora de Fátima e, de aí, outra vez á rúa Sagrada Familia ou continuar cara á rolda de Outeiro.
Desfile de comparsas do sábado
O dispositivo dará comezo ás 12.00 horas, co peche ao tráfico da rúa de San Andrés, onde se concentrarán todas as comparsas a partir das 17.30 horas. Ademais, e con antelación á posta en marcha dos concursos, ás 17.00 horas cortarase o tráfico na zona dos Cantóns, desde a praza de Mina e a rúa Durán Loriga, co obxectivo de acotar a área de festexos e paso das comparsas.
O percorrido será o seguinte: desde a rúa de San Andrés, as comparsas pasarán pola rúa de Santa Catalina, o Cantón Grande, a avenida da Mariña, avenida de Montouto, Porta Real e, finalmente, chegarán á praza de María Pita.
A maiores, durante esa mesma tarde e desde as 16.30 horas, os autobuses interurbanos non poderán acceder a Entrexardíns, e os buses urbanos desviaranse na praza de Ourense en dirección entrada á cidade, e por Ánimas e o túnel da Mariña en dirección saída.
Toda vez rematen os concursos de comparsas, reabrirase o tráfico, aproximadamente ás 21.00 horas.
Martes por Monte Alto
O martes 21, a contorna da rúa da Torre e Panadeiras entre a avenida de Hércules e a rúa Sol quedará cortada a partir das 14.00 horas. Este dispositivo especial de tráfico, plantexado para facilitar a mobilidade peonil na área de festexos polos concursos de disfraces na rúa da Torre e o Campo da Leña, finalizará ás 20.30 horas.
Cortes o mércores polo Enterro
O día 22, mércores, terá lugar o percorrido especial polo Enterro da Sardiña. A comitiva partirá desde o Circo de Artesáns ás 20.30 horas, cara a praza de María Pita. Desde alí, e xa ás 21.00 horas, desprazaranse ao Campo da Leña, desde onde seguirán o traxecto pola praza de España, a rúa da Torre, Orillamar, Manuel García Canzobre, e a rúa Cutty Sark, antesala da chegada á praia de San Amaro a través do vial de acceso ao Club do Mar.
Máis novas
A Xunta reprocha ao Concello da Coruña “modificacións unilaterais” no convenio para ampliar o Chuac
O conselleiro de Sanidade, Julio García Comesaña, lamentou as “modificacións unilaterais” promovidas, na súa opinión, por parte do consistorio coruñés en relación ao convenio para a ampliación do complexo hospitalario universitario coruñés (Chuac).
“Estamos preocupados por esas modificacións unilaterais que fixo o concello”, sinalou a preguntas dos xornalistas o titular de Sanidade nun acto no hospital coruñés. Con todo, apelou ao “marco de relacións para poder, entre todos, botar a andar as obras” e, en base a iso, mostrouse confiado en que “rectifique ese cambio unilateral”.
“Cambia completamente as regras de xogo do documento que asinamos”, engadiu Comesaña quen apelou a un cambio por parte do concello para “volver ao documento que tiñamos consensuado”.
A Coruña doará 47 equipos informáticos para proxectos destinados a colectivos en risco de exclusión social
O Concello da Coruña, a través da FundaciónEmalcsa, e Ferrovial Servizos (Serveo) puxeron hoxe en marcha un novo acordo de colaboración a través do que se doarán equipos informáticos para o desenvolvemento de diversas iniciativas sociais na cidade.
Segundo informa o consistorio, Serveo doará 47 equipos informáticos co obxectivo de apoiar e levar a cabo proxectos de índole social, destinados aos colectivos en risco de exclusión social.
Os equipos destinaranse á realización de cursos e talleres a través de asociacións e entidades beneficiarias de prográmalos ‘Deporte Solidario e Inclusivo’ e ‘Cultura Accesible e Inclusiva’.
Tamén para a súa cesión a familias en situación de risco ou exclusión social para o seu uso por menores escolarizados, con fins didácticos, e a entidades non lucrativas de iniciativa social.
Coñeces cantos policías serán enviados a Coruña para facer fronte o incremento da inseguridade?
A Confederación Española de Policía (CEP) criticou a decisión do Goberno, que tacha de “discriminatoria”, de enviar a Galicia tan só 26 novos axentes a pesar do aumento da criminalidade nas cidades.
Así o trasladaron a través dun comunicado tras coñecerse o borrador de prazas do novo concurso xeral de traslado de policías nacionais onde se prevé que Galicia reciba unha cifra insuficiente para cubrir as xubilacións. Desta maneira, a cidade da Coruña, sería a maior beneficiada con 10 novos policías; seguida por Santiago de Compostela, con cinco; mentres que Vigo, Ourense e Lugo recibirían un novo axente cada unha.
Nesta liña, o sindicato lembrou que Galicia conta cun dos persoais policiais “máis envellecidos” de España debido á falta de actualización dos catálogos de postos de traballo. Unha situación que, aseguran, “pecha a porta na cara” por centos de policías nacionais que levan máis de 15 anos para volver á súa terra.
MENOS AXENTES E MÁIS DELINCUENCIA
Este sindicato recalca que Galicia experimentou no último ano “un incremento da criminalidade” que se suma ao descenso do número de axentes, o que a ollos do sindicato causará que “os delincuentes se atopen as portas abertas para actuar”.
Ademais, destacan que “onde antes saían dez coches patrulla, agora saen catro, e onde saían dous, agora fan encaixe de palillos para tentar sacar un, como ocorre nos pequenos persoais policiais”. Por tanto, a entidade policial solicitou ao Goberno que realice unha “autocrítica” e rectifique esta situación que afecta tamén a outras comunidades como Navarra, Asturias, Castela e León e Castela-A Mancha.
A Coruña camiña cara a terceira idade…Sabes cal é a idade media dos coruñeses e coruñesas?
A poboación galega está inmersa nun proceso de envellecemento que afecta a toda Europa e que continúa á luz dos datos de idade media que publica este venres o Instituto Galego de Estatística (IGE). Dos 45,34 anos a 1 de xaneiro de 2012 pasou aos 48,01 en 2022.
Mentres, por provincias, Ourense alcanza os 51,19 anos de idade media e Lugo os 50,35, fronte aos 47,72 da Coruña e 46,52 de Pontevedra. Na estrutura por idades da poboación galega “compróbase o proceso de envellecemento“, segundo o IGE: diminúe o peso dos grupos de individuos de menos de 20 anos e de entre 20 e 64 e increméntase o de 65 e máis anos.
Para a análise “máis específica” do proceso de envellecemento úsase o índice de envellecemento, que calcula o número de persoas de 65 ou máis anos por cada 100 persoas menores de 20, segundo explica.
A VELOCIDADE
Desde o ano 1975, o seu “continuo” aumento reflicte “a velocidade do envellecemento” da poboación de Galicia, superior, advirte, no caso das mulleres. Así, para o conxunto de Galicia situouse en 2022 en 167,26 e isto significa que por cada 100 menores de 20 anos contabilizáronse máis de 167 persoas maiores de 64.
Outro indicador, o índice de “sobreenvellecimento”, mostra como está estruturado o grupo de 65 ou máis: calcula que porcentaxe representa a poboación de 85 ou máis anos sobre o grupo de 65 ou máis. En 2022, no conxunto de Galicia sitúase no 19,97%.
A DEPENDENCIA
Estatística constata que “unha das preocupacións que aparecen a raíz do envellecemento dunha poboación” é como se incrementa a denominada poboación en idade “potencialmente dependente”, que engloba a poboación menor de 15 anos e a de máis de 64, con respecto á poboación en idade “potencialmente activa”, que inclúe a poboación de entre 15 e 64 anos.
O IGE calcula tres indicadores para estudar estas proporcións, o primeiro deles o índice de dependencia global, que relaciona a poboación menor de 15 anos e a de 65 ou máis coa poboación de entre 15 e 64 anos. “Desde o ano 1975 obsérvase unha lixeira diminución ata 2008, data na que o indicador comeza a incrementarse”, sinala.
O índice de dependencia xuvenil relaciona a poboación menor de 15 anos coa poboación entre 15 e 64. “Este indicador non presenta na actualidade en Galicia grandes diferenzas entre sexos”, segundo apunta. Por último, o índice de dependencia senil, que relaciona a poboación de 65 ou máis anos coa poboación entre 15 e 64 e que se caracteriza pola diferenza que existe no seu valor entre ambos os sexos e, ademais, polo seu “incremento continuado”.
DESCENDENCIA
Esta mesma estatística do IGE recolle, xa con datos de 2021, un índice sintético de fecundidade ou número medio de fillos por muller de 1,01. A idade media á maternidade situouse nos 33,19 anos e a da paternidade, por encima, ao chegar aos 35,72 anos.
De feito, Estatística resalta que a idade media da nai ao nacemento do primeiro fillo, despois duns anos de “certo estancamento”, vólvese a incrementar en 2021.
Please wait while you are redirected...or Click Here if you do not want to wait.A superheroína herculina “Nabiza Girl” xa ten o seu cómic
Leva décadas sobre os escenarios do país como gran liberadora da nosa cultura. Agora faino tamén nas viñetas dun cómic, o espazo ideal para contar as aventuras dunha heroína como #NabizaGirl. A parodia á galega dos superheroes do mundo clásico do cómic, histriónica e delirante na súa loita contra o mal e os marcos movidos de sitio volve á súa orixe, as páxinas da banda deseñada.
Onte presentábase no eterno Bar Sanín, na rúa do Orzán, o cómic “Operación Breogán”, que ten como protagonista o personaxe creado
pola actriz Isabel Risco. A actriz coruñesa estivo acompañada co responsable de pasar a papel e tinta “Nabiza Girl”, o premiado debuxante Manel Cráneo, xunto co guionista, o tamén coruñés Carlos Ares, gran coñecido no audiovisual galego.

“Para min é un pracer e unha sensación marabillosa que me percorre todo o corpo estar nunha viñeta”, bromeou Risco na presentación.
Pola súa parte, Cráneo non tivo problemas en recoñecer que nunca foron unha debilidade para él os superheroes, “os clásicos non van conmigo porque son moi drámaticos, non como a nosa Nabiza Girl. Así que para min foi unha terapia”. Cráneo “namorou” dela por ter precisamente algo diferente, por ser “unha superheroina que saber rir de nós mesmos. Porque se non sabemos facelo non imos a ningures”.
Ademais, Carlos Ares – precursor da ficción galega, socio da produtora Zopilote e guionista de series como “Mareas Vivas” ou “Libro de familia”- dixo con retranca que este era “o primeiro acto ao que asisto no que o último que fala é o guionista, porque ou non falamos ou falamos de primeiro”, anotou que no cómic atoparemos tamén unha homenaxe a Radio Océano e ao grupo Os Diplomáticos, “que son parte da nosa vida”.
Pero é que o cómic é 100% Coruño, con s escenarios recreados con oficio: o Obelisco dos Cantóns, o Castro de Elviña, a Torre de Hércules a Dársena da Mariña e, ademais do propio Bar Sanín tamén sae O Fiuza de Monte Alto. Escenarios percorridos por personaxes recoñocidas e recoñecibles como os mariñeiros Xosé Iglesias, Manolo Presas, Xulio Montero -presentes entre o público- e o finado Serafín Mourelle, ao que se lle fixo unha merecida lembranza.

Xa podedes ler como Chelo Garcı́a Naveira, a personalidade segreda de de #NabizaGirl, foi imbuída cunha tremenda forza e velocidade tras inhalar un exceso de sulfatos con insospeitados resultados, ollando o cómico que tendes na recén estreada web isabelrisco.eu.
Detrás do proxecto está a xestión e produción de Marta Horjales, coñecida profesional do eido cultural- participa das “Axudas á creación para artistas individuais empadroados na Coruña 2022” e inicia agora a súa distribución na rede das bibliotecas da Coruña, tanto municipais como da Deputación e da Xunta de Galicia, así como nos centros de ensino de secundario da cidade.





