Entre o 14 e o 19 de outubro a Asociación de Medios en Galego (AMEGA) desenvolve nas tres universidades galegas o ciclo ‘Os medios do futuro comezan nas aulas,’ unha iniciativa coa que busca tender pontes entre o estudantado e os profesionais dos medios galegos.
Fernando de Paz, presidente de AMEGA, salienta a importancia destas xornadas e reflexiona sobre os retos do sector, a responsabilidade dos propios medios e a viabilidade de facer xornalismo de calidade en galego.
Que obxectivo ten AMEGA con estas xornadas?
A idea fundamental é achegarnos ao estudantado e achegalo á realidade profesional do xornalismo e da comunicación. Queremos abrir espazos para debater ideas, analizar cales son os retos que xa está afrontando o sector e pensar de que forma se poden encarar, tanto agora como nos próximos anos.
Que diálogo existe hoxe entre a mocidade e os medios?
A relación da mocidade cos medios é completamente distinta á de hai anos. Estamos constantemente conectados a través do teléfono e temos acceso á información en calquera momento e lugar. Iso ofrece máis posibilidades para aprender ou participar socialmente, pero tamén implica riscos como a desinformación, os nesgos ou a polarización. Por iso é fundamental aprender a filtrar e recibir a información, promover a educación mediática e o pensamento crítico e saber diferenciar información e opinión. Os propios medios tamén deberían contribuír explicando os seus procesos de elaboración e verificación, as fontes que utilizan e corrixindo publicamente os erros cando se producen.
O problema é cando os erros se cometen querendo.
As xornadas da Coruña e Santiago están dedicadas ao Tío Marcos da Portela e a Begoña Caamaño. Que importancia ten recuperar a tradición xornalística galega para construír novos modelos de medios?
Coñecer o noso pasado axúdanos a contextualizar o presente e a facer un xornalismo que non só conte o que pasa no mundo, senón que o conte desde Galicia. N’O Tío Marcos da Portela, por exemplo, estaba moi presente a conexión co territorio e coas realidades máis próximas.
Ese apego é algo que o xornalismo debería conservar para non perder a súa esencia. A tradición xornalística galega leva 150 anos servindo para expresar reivindicacións sociais, transmitir ideas ou manter os vínculos entre Galicia e a emigración. Esa historia debe inspirar medios que non se limiten a reproducir contidos globais, senón que expliquen o mundo desde Galicia e atendan ao barrio, ao concello, á comarca e á diversidade social e cultural do país.
Como debe tratarse a información ante estes novos contextos que transforman a profesión?
O xornalismo ten que adaptarse ás novas tecnoloxías e aos formatos dixitais sen renunciar ao rigor, á veracidade, á independencia e á responsabilidade social. A información debe verificarse antes de difundirse. A rapidez non pode estar por riba da calidade informativa. A intelixencia artificial pode axudar a analizar datos, transcribir, traducir ou documentar, pero non pode substituír a supervisión humana. Cómpre comprobar os datos que ofrece, detectar erros e informar con transparencia cando se utiliza. Detrás dun artigo teñen que seguir existindo profesionais con valores e criterios. Os medios tamén deben explorar formatos máis breves, audiovisuais e interactivos para adaptarse aos novos hábitos de consumo, pero sen simplificar en exceso cuestións complexas.
Fálase moito dos cambios que veñen de fóra, pero hai algo que os propios medios estean facendo mal?
Sería reducionista atribuír todos os problemas ás redes sociais ou a factores externos. Os medios tamén teñen responsabilidade na perda de confianza da cidadanía. O preocupante é que esa confianza se traslade a espazos que non son medios de comunicación, onde calquera persoa pode publicar calquera cousa. Pero os propios medios ás veces caen nas mesmas dinámicas. A presión por ser os primeiros, conseguir visitas ou competir nas redes pode levar a publicar información pouco contrastada, empregar titulares esaxerados ou presentar como extraordinario algo que non o é. Cando iso se converte nunha práctica habitual, o xornalismo corre o risco de parecerse demasiado a aquilo que debería combater. Ademais, a educación mediática debería comezar antes da universidade. Hai que aprender a recibir información, a irmáis alá dun titular e a detectar posibles trampas ideolóxicas. Esa é unha carencia importante dentro do sistema educativo.
O uso social do galego atravesa dificultades. Como se equilibra a responsabilidade de defender e normalizar a lingua coa necesidade de que un medio sexa economicamente rendible?
Defender e normalizar o galego e conseguir que un medio sexa economicamente viable non deberían ser obxectivos incompatibles. Os medios en galego teñen unha responsabilidade que vai máis alá de informar: contribúen a que a lingua estea presente na vida cotiá. O galego ten que servir para falar de economía, ciencia, política, deporte e de todos os ámbitos da sociedade. Se ofreces un bo produto que esperte interese, a xente vaino ler independentemente da lingua. Por iso hai que deixar de presentar o galego como unha limitación comercial e velo como parte da identidade e da proposta de valor do medio.
Iso non elimina a realidade económica: un medio necesita recursos, lectores, publicidade, subscritores ou vendas. Pode diferenciarse pola súa proximidade, polo coñecemento da realidade galega e pola capacidade de crear unha comunidade de lectores. Tamén debe existir un compromiso institucional, con políticas públicas transparentes e compatibles coa independencia editorial. O equilibrio pasa por tres piares: compromiso lingüístico, xestión profesional e unha proposta xornalística de calidade. Non se trata de escoller entre defender a lingua ou ser rendibles, senón de construír un modelo no que ambas as cousas se reforcen.
Como lle gustaría que saísen destas xornadas os futuros profesionais?
As xornadas están abertas a todo tipo de públicos, aínda que se celebren nas facultades porque parécenos o espazo máis adecuado. Creo que podemos falar de dous tipos de público que, en realidade, forman parte do mesmo. Por unha banda, gustaríame que os futuros profesionais saísen coa ilusión e coa certeza de que facer un xornalismo de calidade en galego está ao noso alcance, que é posible. E, para o resto do público, gustaríame que percibise que existen medios en galego tan válidos para informarse como calquera outro.
A AMEGA achegou a realidade dos Medios en Galego ao alumnado de Ciencias da Comunicación da UD
