Marcos Pérez Maldonado é físico de formación e desde 2017 ocupa o cargo de director da rede de Museos Científicos Coruñeses. Licenciouse en Física pola Universidade de Santiago de Compostela E exerceu durante 20 anos como director técnico da Casa das Ciencias da Coruña. É o corresponsable do grupo de traballo de comunicación con socios na AEC2. O Galicia Confidencial conversa con el sobre as dúbidas, recomendacións e indicacións prácticas para poder desfrutar da experiencia única da eclipse do vindeiro 12 de agosto.
En que consiste exactamente unha eclipse total?
É unha situación na que o sol, a lúa e a terra quedan aliñados de tal xeito que se proxecta a sombra da lúa sobre a terra, percorrendo unha franxa de territorios duns poucos centos de quilómetros de ancho. O sol queda completamente oculto pola lúa durante uns minutos. Nesta ocasión durará 1 minuto e 28 segundos. Isto implica que de repente se fai de noite dunha forma moi rara, porque chega de súpeto e a luz do crepúsculo chega de boa parte do horizonte.
Levas meses explicando as características e detalles da eclipse do 12 de agosto. Cal é a pregunta que máis se repite?
A pregunta que máis me fixeron é desde onde ver a eclipse. É a pregunta máis difícil de responder, porque se lle damos a mesma resposta a todo o mundo, o espazo aglomérase. Ademais, non todos estamos nas mesmas circunstancias. Hai persoas que lles gusta camiñar pola natureza e desfrutar da paisaxe, pero hai outras que por cuestións de mobilidade, por exemplo, non poden. Polo tanto, o mellor sitio é aquel onde se poida gozar da experiencia da eclipse máis comodamente. Se se pode, é importante acudir a un sitio onde a eclipse é total porque a diferenza cunha eclipse parcial é brutal.
E a pregunta máis sorprendente?
Fixéronnos moitas, pero a máis típica é se se pode saír á rúa ese día sen gafas para a eclipse. Obviamente é posible, porque o sol brila como cada día. O que reflicte esta pregunta é que cando a comunicación se centra moito nas gafas da eclipse, a xente pensa que a experiencia se reduce a mirar ao sol. Iso é falso. As experiencias que se van lembrar son os cambios na luz, na intensidade, na cor; o frío que fai, o vento… É unha experiencia máis paisaxística que astronómica.
Moita xente estará pendente das fotografías e dos vídeos. Ti recomendarías gardar o móbil durante ese minuto de totalidade?
Desde logo non recomendo que a xente faga fotos ao sol porque necesita un equipo especializado. Pero xa non só por iso, senón porque é unha perda de tempo. Na Coruña a eclipse total durará 1 minuto e 16 segundos, polo que invertir ese tempo gravando co móbil é perder o tempo durante un fenómeno que se vai ver só unha vez na vida. O que si recomendo é deixar gravando o móbil para termos un rexistro de como nos comportamos nós durante a totalidade.
As eclipses son fenómenos raros ou simplemente non se dan habitualmente no sitio no que vivimos?
A probabilidade de que calquera lugar da terra teña unha eclipse total de sol é dunha vez cada 375 anos. O normal é que na vida dunha persoa non lle toque nunca vivir desde a casa unha eclipse de sol. Nese sentido si é excepcional. Ben é certo que cada dous anos hai unha eclipse total nalgún lugar da terra, pero poden darse en lugares remotos. Cando estas transitan en lugares poboados fan que haxa moita afluencia de público.
Se o ceo estivese nubrado, seguiría merecendo a pena ir ver a eclipse?
Por suposto. Eu entendo que un profesional sempre buscará o lugar onde mellor se vexa o fenómeno. Para o resto da xente, a experiencia da eclipse é case igual de intensa se hai nubes ou non. A experiencia dunha eclipse con nubes segue deixando un momento fascinante. Ademais, os galegos nunca debemos facer plans en función do tempo.
Desde os Museos Científicos estades facendo un enorme labor divulgativo sobre este e outros temas. Agardades que esta eclipse deixe un interese permanente pola ciencia?
O interese pola astronomía, en xeral, é moi alto. É certo que estes fenómenos difunden moita información a capas da poboación que non lle chegarían doutro xeito. O interese polas eclipses nestes meses axuda a que a xente os entenda mellor. Os temas relacionados coa saúde visual ou as situacións de complexidade loxística tamén son aspectos que se analizan porque desta forma tamén aprendemos como sociedade.
Algún outro consello que queiras destacar?
Si, para as persoas que se desprazan, eu recomendo a planificación. Organizalo ese mesmo día pola tarde pode ser unha ruína. Moita xente das Rías Baixas e do norte de Portugal seguramente se desprace cara ao norte. Por iso, planificalo implica levar auga e comida, crema para o sol, un pucho, un libro para entreterse… Todas estas cousas son necesarias para pasar un día fóra da casa na natureza. Para os que imos ver a eclipse no lugar onde vivimos, eu intentaría buscar un sitio onde haxa visión directa do sol. O Concello da Coruña fixo un traballo espléndido neste sentido e o Ministerio de Ciencia fixo unha aplicación de realidade aumentada a través da cal se pode comprobar se desde o lugar no que un está pode verse ben a eclipse. O mellor sitio para velo é aquel onde se poida gozar coas persoas que un quere estar e onde todo o mundo estea cómodo.
Se puideses pedirlles aos cidadáns que lembrasen unha única idea cando remate ese minuto de escuridade, cal sería?
Eu diría que o firmamento, a noite escura, pode provocar sensacións e emocións. Hoxe temos un problema coa contaminación luminosa, polo que estamos privando ás xeracións novas dos espectáculos celestes por culpa da mala xestión do sector. Non estou falando de vivir a escuras, senón de que cómpre reflexionar sobre como utilizamos o alumeado público á noite. Por iso, penso que a experiencia da eclipse pode servir para concienciar sobre a necesidade de preservar as paisaxes naturais do firmamento.
