O Boletín Oficial do Estado (BOE) publicou a declaración do Pazo de Meirás, situado no municipio de Sada (A Coruña), como lugar de memoria democrática ao consideralo como “un dos espazos máis significativos para comprender a historia contemporánea de Galicia e de España”. Deste xeito, o Pazo é o primeiro lugar de Galicia que acada a categoría de Lugar de Memoria de acordo co recollido na Lei de Memoria Democrática (Lei 20/2022).

A resolución apunta que a traxectoria histórica do Pazo de Meirás “está estreitamente vinculada a dúas realidades de enorme transcendencia e moi diferente significado”: a figura de Emilia Pardo Bazán, “unha das escritoras máis relevantes da literatura española contemporánea”, e a ditadura franquista, “que converteu o inmoble nun dos seus principais símbolos de poder”.

Segundo o BOE, durante a Segunda República Meirás quedou asociado a sectores políticos e sociais “contrarios ao novo réxime democrático e foi así mesmo escenario de conflitos agrarios que reflectían as profundas tensións sociais e políticas do período”. “Algúns membros da familia participaron en conspiracións antirrepublicanas relacionadas cos procesos golpistas de 1932 e 1936, convertendo o lugar nun escenario representativo das fracturas que precederon á Guerra de España”, expón,

Así, argumenta que a dimensión destes sucesos “converte a Meirás nun lugar esencial para a memoria democrática” cando ademais, en plena Guerra Civil, constitúese o 3 de marzo de 1938 a denominada ‘Xunta Prol-Pazo do Caudillo’, integrada polo gobernador civil da Coruña e diversas autoridades provinciais e locais, con “o obxectivo de adquirir o inmoble para entregarllo a Francisco Franco”. “A operación financiouse mediante achegas forzosas impostas a concellos, funcionarios e particulares, nun contexto de represión e coacción política”, lembra.

PROCESO REPRESIVO

O BOE indica que durante o proceso de acondicionamento do pazo ampliáronse os terreos “mediante técnicas represivas e coactivas”, que desposuíron aos lexítimos propietarios das leiras lindeiras. Ademais, efectuáronse “apropiacións de recursos públicos e privados, desde estatuas románicas a pilas bautismales, tapices, etc.”.

“Ao ser utilizado polo ditador como residencia oficial estival, adquiriu unha función política, de explicación da natureza do franquismo e da represión; unha función simbólica, de representación, e tivo un gran impacto na vida local, incluída a articulación de redes locais e provinciais do poder franquista”, prosegue a argumentación.

O 2 de setembro de 2020, o Xulgado de Primeira Instancia número 1 da Coruña, tras unha demanda presentada por Avogacía do Estado, sentenciou que o Pazo era propiedade do Estado, declarando nula e sen efecto a doazón persoal do mesmo a Franco á súa familia.

Dous meses despois cumpriuse a sentenza e, desde o 10 de decembro de 2020, deixou de ser propiedade da familia Franco e pasou a ser patrimonio do Estado. A sentenza foi corroborada pola Audiencia Provincial da Coruña, o 12 de febreiro de 2021, e polo Xulgado de Primeira Instancia número 70 de Madrid, que, o 7 de novembro de 2024, outorgou á Administración Xeral do Estado a totalidade dos bens reclamados.

Valoracion da CMHR

Para a a Comisión pola Recuperación da Memoria Histórica da Coruña, “esta valoración positiva desta resolución ten aspectos tamén difíciles de comprender para a nosa asociación. Non se entende como a Secretaria de Estado de Memoria excluiu na participación deste proceso ao memorialismo galego, que non esquezamos, foi o impulsor e principal actor na reclamación para que o Pazo de Meirás, xunto coa illa de San Simón, fosen declarados lugares de Memoria”.

A CRMH da Coruña, quere valorar os seguintes aspectos a respecto da resolución:

• O nome histórico e social deste ben é “Pazo de Meirás”. A denominación escollida na resolución para este ben é o do conxunto da  arroquia, isto é “Meirás”. Esta modificación, atenta claramente coa identidade do ben, e polo tanto coa denominación que vincula a memoria cun lugar concreto, que repetimos, sempre foi coñecido como Pazo de Meirás. Unha decisión esta relevante e importante, que afecta claramente a identificación deste lugar coa Memoria.
• O relato histórico desta resolución recolle que en Meirás houbo ampliación de terras mediante “apropiacións e expropiacións”. Queremos lembrar unha vez máis, que o ben que recupera o Estado é o que esta dentro do perímetro dos muros do Pazo de Meirás. Dentro deste ben, non houbo ningunha expropiación. Só apropiacións. Outra cousa é fora de muros, onde o Estado, ou ben por chegar demasiado tarde, ou ben por pasividade deste, teñan relatos diferentes. Todos eles vinculados á impunidade do franquismo que o relato da resolución non cita.
• Esquece a resolución un feito nada menor. O Pazo de Meirás está declarado como Ben de Interese Cultural coa categoría de sitio histórico, e isto ten consecuencias (como por exemplo a apertura ao público) que a parte resolutiva esquece. Non se cita tampouco nada ao respecto das medidas de protección e difusión, as medidas que se adoptarán ao respecto da xestións e usos que se darán no Pazo de Meirás.

Máis novas do Pazo de Meirás

Acusan ao Estado e á Xunta de colaborar cos Franco no novo expolio de mobiliario do Pazo de Meirás

A CRMH denuncia que o propio estado incumple a lei de apertura de portas do Pazo de Meirás

Só ás couzas quedan na Casa Cornide