Unha mensaxe que parece proceder do banco, unha chamada telefónica aparentemente lexítima e, pouco despois, miles de euros desaparecidos da conta. As estafas bancarias mediante suplantación de identidade convertéronse nun problema para os consumidores, que poden verse atrapados entre a sofisticación dos enganos e as esixencias de seguridade das entidades financeiras. Un dos grandes debates xurídicos nestes casos é determinar quen debe asumir as perdas cando un delincuente consegue que a vítima facilite información ou siga instrucións convencida de que está falando co seu propio banco. Agora, un Xulgado de Primeira Instancia da Coruña condenou Unicaja Banco a aboar 12.000 euros a unha familia que sufriu unha fraude de phishing en agosto de 2022, ao considerar que non existiu unha neglixencia grave por parte do usuario e que a entidade incumpriu as súas obrigas legais e contractuais.
A resolución, ditada o pasado 5 de novembro, responde a unha demanda presentada polo bufete de avogados Pérez-Lema, que informou de que o órgano xudicial estimou “integramente” as pretensións formuladas polos afectados. O fallo analiza tanto o engano empregado polos estafadores como a actuación do banco ante unha sucesión de movementos sospeitosos e conclúe que a entidade debe responder economicamente polas operacións non autorizadas. Con todo, a sentenza non é firme, xa que Unicaja pode presentar un recurso de apelación ante a Audiencia Provincial da Coruña no prazo de 20 días.
UN SMS, VARIAS CHAMADAS E 12.000 EUROS EN TRANSFERENCIAS NON AUTORIZADAS
Os feitos remóntanse aos días 2, 3 e 4 de agosto de 2022, cando persoas alleas á familia contactaron coa persoa titular dun teléfono móbil vinculado ás contas bancarias dos demandantes. Segundo explicou o despacho Pérez-Lema, os contactos comezaron mediante mensaxes SMS e continuaron posteriormente a través de chamadas telefónicas, nunha secuencia coa que os delincuentes conseguiron enganar a persoa afectada.
Durante eses días realizáronse varias transferencias bancarias sen o consentimento dos titulares das contas, que ocasionaron á familia unha perda patrimonial de 12.000 euros. A partir destes feitos, os afectados acudiron á vía xudicial para reclamar a devolución do diñeiro, ao considerar que a entidade bancaria debía asumir a responsabilidade polas operacións que non autorizaran. A demanda deu lugar á sentenza agora coñecida, na que o xulgado declara o incumprimento das obrigas legais e contractuais de Unicaja Banco e estima a reclamación económica presentada pola familia.
O XULGADO DESCARTA QUE FACILITAR UNHA CLAVE IMPLIQUE NECESARIAMENTE NEGLIXENCIA GRAVE
Un dos aspectos máis relevantes da resolución está relacionado coa conduta do usuario durante a estafa e coa posibilidade de que facilitase información bancaria aos delincuentes. Segundo trasladou o bufete, a sentenza descarta que existise unha neglixencia grave por parte da vítima. O órgano xudicial considera que, mesmo aceptando a hipótese de que o usuario comunicase unha clave a unha terceira persoa, esa circunstancia non é suficiente neste caso para atribuírllle unha falta grave de dilixencia.
O razoamento da resolución baséase en que a persoa afectada actuou enganada por unha simulación que presentaba a aparencia de comunicacións da propia entidade bancaria. Ademais, o xulgado destaca que o engano non era “burdo”, polo que conclúe que a actuación do usuario non vulnerou as normas máis elementais de prudencia. Esta distinción resulta determinante para a resolución do conflito: a sentenza non considera que a vítima deba asumir automaticamente as perdas polo simple feito de ter seguido instrucións de terceiros cando estas se presentaban mediante unha suplantación convincente da entidade financeira.
O PERIGO DE XULGAR A VÍTIMA SABENDO QUE XA FOI ESTAFADA
Para fundamentar a súa decisión, o xulgado tamén recorre a unha resolución da Audiencia Provincial de Asturias, na que se advirte contra a utilización dun “sesgo retrospectivo” á hora de valorar a conduta das persoas afectadas por fraudes bancarias. Este concepto fai referencia ao risco de analizar as decisións do usuario desde o coñecemento posterior de que se trataba dunha estafa, en lugar de valorar as circunstancias nas que se atopaba cando recibiu as comunicacións fraudulentas.
Segundo a doutrina citada na resolución, a dilixencia da vítima non pode xulgarse exclusivamente desde a certeza adquirida despois de que se producise o engano. Deste xeito, a sentenza pon o foco na aparencia de autenticidade das mensaxes e chamadas recibidas pola familia e nas condicións nas que se realizaron as operacións bancarias.
O BANCO NON ACTIVOU ALERTAS MALIA SUPERARSE O LÍMITE DIARIO DE TRANSFERENCIAS
Outro dos elementos que o xulgado considera relevantes é a resposta dos sistemas de seguridade de Unicaja ante as operacións fraudulentas. Segundo explicou Pérez-Lema, a sentenza considera acreditado que a entidade non activou medidas de seguridade ante a reiteración de transferencias nun curto período de tempo. A resolución sinala tamén que as operacións superaron o límite diario establecido para a banca a distancia, unha circunstancia que, segundo o despacho, o propio banco non cuestionou durante o procedemento.
Estes feitos forman parte dos argumentos polos que o órgano xudicial conclúe que a entidade financeira incumpriu as súas obrigas. Así, a decisión non se limita a examinar se a persoa afectada actuou con suficiente precaución ante as mensaxes fraudulentas, senón que tamén analiza se o banco adoptou as medidas de seguridade correspondentes ante movementos bancarios reiterados e superiores aos límites establecidos.
O TRIBUNAL SUPREMO E A XUSTIZA EUROPEA, ENTRE OS FUNDAMENTOS DA SENTENZA
A resolución apoia a súa argumentación na doutrina do Tribunal Supremo, segundo a cal a responsabilidade das entidades prestadoras de servizos de pagamento nas operacións non autorizadas ten carácter “cuasiobxectivo”. Este criterio xurídico resulta relevante á hora de determinar en que circunstancias unha entidade bancaria debe responder polas perdas derivadas de operacións que o cliente non autorizou.
Ademais, segundo informou o despacho demandante, a sentenza ten en conta unha recente resolución do Tribunal de Xustiza da Unión Europea (TXUE) que establece a obriga das entidades bancarias de devolver de inmediato o importe das operacións de pagamento non autorizadas. O xulgado utiliza así tanto a doutrina do alto tribunal español como a xurisprudencia europea para fundamentar a condena imposta a Unicaja Banco.
A CONDENA AÍNDA NON É FIRME E UNICAJA PODE RECORRER
Como consecuencia da estimación íntegra da demanda, o Xulgado de Primeira Instancia da Coruña condenou Unicaja Banco a aboar 12.000 euros á familia afectada, importe correspondente ás perdas sufridas pola estafa de agosto de 2022. O despacho Pérez-Lema destacou que a resolución recoñece o incumprimento das obrigas legais e contractuais da entidade, ademais de descartar a existencia dunha neglixencia grave por parte do usuario. Con todo, a decisión xudicial aínda non é firme. A entidade bancaria dispón dun prazo de 20 días para interpoñer un recurso de apelación ante a Audiencia Provincial da Coruña.
O caso deixa unha cuestión especialmente relevante para outras vítimas de fraudes bancarias: a existencia dun engano suficientemente elaborado e a falta de medidas de seguridade da entidade poden ser determinantes á hora de resolver quen debe asumir as perdas económicas. Neste procedemento, o xulgado deu a razón á familia e condenou o banco á devolución dos 12.000 euros, aínda que a resolución queda pendente dunha posible revisión en segunda instancia.
