Nesta húmida esquina do mundo chamada Galicia, onde a néboa non só alaga os vales senón tamén as decisións públicas, elevamos o bautismo de aeroportos á categoría de esperpento administrativo. Se Ramón María del Valle-Inclán necesitase hoxe materia prima, non acudiría aos espellos da Ruela do Gato: bastaríalle con consultar un panel de chegadas.
Aquí non se nomea: defórmase. Retórcese a realidade ata que perde o tipo e adopta ese xesto torcido, entre solemne e ridículo, que tanto nos place.
Na Coruña, o aeroporto vive en Alvedro, no municipio de Culleredo, coa súa terra firme, o seu vento atlántico e o seu honrado topónimo. Pero non: chámaselle “Aeroporto da Coruña”, coma se os avións descendesen entre galerías acristaladas e faladoiros ilustrados. Alvedro queda relegado a rumoreo, a apelido que se oculta na sobremesa, non vaia ser que o viaxante sospeite que aterrou en algo menos urbano do que promete o cartel luminoso. Bórrase o chan e exhíbese a cidade imaxinada.
Mais cando un se despraza a Santiago de Compostela, o esperpento non se corrixe: perfecciónase. Alí álzase o aeroporto coñecido hoxe como Rosalía de Castro, en honra á escritora galega Rosalía de Castro, coma se a lírica puidese domesticar a pista de aterraxe.
Pero antes do mármore simbólico estivo o barro nominal. Porque o lugar coñecido como Lavacolla non é unha invención pintoresca nin unha licenza satírica: é un topónimo real, un lugar concreto situado na parroquia de Sabugueira, dentro do concello de Santiago de Compostela. E ese detalle empeórao todo —ou ilumínao—, segundo mírese: non falamos dun chiste, senón dun territorio que existe e que, con todo, foi durante anos convertido en nome aeroportuario sen anestesia nin metáfora.
E así, o nome que brota do mapa local foi substituído por unha evocación cultural elevada, coma se a xeografía necesitase ser perdoada mediante poesía.
En que quedamos, pois? Na Coruña ocúltase Alvedro baixo a etiqueta urbana; en Santiago transitouse do Lavacolla real —parroquia, lugar, terra— ao nome literario, coma se o territorio fose insuficiente para a solemnidade institucional.
Diríase que Galicia padece unha doenza nominal incurable: quere ser cosmopolita sen deixar de ser parroquial, culta sen renunciar á retranca, moderna sen abandonar o barro orixinal. Pero no canto de conciliar, superpón capas como un decorado inestable.
O resultado é este mapa de nomes contraditorios onde cada aeroporto parece negar ao anterior e corrixilo con outra máscara.
E mentres tanto, os avións seguen chegando, indiferentes, depositando viaxantes que len os letreiros coa sospeita de aterrar nunha sátira involuntaria. Non se preocupen: aquí a realidade e a parodia comparten pista.
Se Ramón María del Valle-Inclán levantase a cella, non vería un erro. Vería unha revelación: que en Galicia a realidade non se representa, se deforma con orgullo. E despega así, con elegancia torcida, cara ao seu propio esperpento.
- José Juan Santos (Tarrío, Culleredo). Consultor de Comunicación Política Estratéxica.
