• “As bases estratéxicas non parten dun consenso previo coa cidadanía, polo tanto deberían ser repensadas”.
• “Dise que non, pero as bases estratéxicas baséanse nos convenios de 2004”.
• “Eu como técnica, vexo as bases e vexo unicamente criterios economicistas”.
• “Seguen sendo unhas condicións onde os arquitectos locais non se poden presentar”.
• “O contrato vaino levar un consulting que pode estar en Londres ou en calquera lugar do mundo”. “O que se quere é un equipo internacional que estea desvinculado das necesidades reais do porto e da cidade, para que non se cuestionen as premisas que lles fixe a Autoridade Portuaria e o goberno municipal”.
• “Estase obviando a Crise climática e propoñendo a construción de edificios residenciais en zonas inundables”.
• “Estase apostando por cambiar o modelo do porto no que a pesca fique como algo residual, que quede só para ambientar. Estase apostando por un modelo obsoleto de actividades de ocio e turismo, cruceiros, eventos e inmobiliario”.

— — —

Moi pouco se fala na Coruña do meirande proceso de transformación urbana que vai vivir a cidade no século XXI. Pero é que a falta de información e a falta de transparencia fan que a cidadanía permaneza allea mentres a Autoridade Portuaria e o goberno municipal deciden, sen consenso, o futuro do noso porto.

Xa analizamos a crítica visión da Plataforma Defensa do Común e dun profesional dun estudio herculino sobre a segunda licitación do Master Plan da Fachada Marítima. Pero a realidade é que o proceso continúa sen que sexamos conscientes do que se xoga a cidade, obviando asuntos tan fundamentais como a crise climática e o crecente risco de inundacións, e apostando o futuro económico dun dos portos estratéxicos de España a un modelo obsoleto de cruceiros e eventos culturais privados.

Para afondar sobre o proceso temos unha longa conversa con Ruth Varela. A presidenta do Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia (COAG) xa ten amosado con rotundidade o seu rexeitamento á deriva do procedemento en foros como o celebrado en setembro no Forum ou o que acollía o Circo de artesáns en febreiro.

Son varias as graves conclusións ás que chega a arquitecta coruñesa sobre un proceso cheo de “opacidade”.

A falta de consenso coa cidadanía: a farsa do proceso participativo

”A primeira cuestión importante ten que ver cos obxectivos do proxecto Coruña Marítima: O que se quere facer non está consensuado coa cidadanía, non se informa á cidadanía do que se quere facer, e por iso a cidadanía está ausente no proceso”, explica Varela. “Enviáronse as bases a moitas asociacións, pero é un documento que precisa ir acompañado por materiais explicativos adaptados, non é un documento para enviar en bruto a unha asociación veciñal. É como se envías o BOE a unha Asociación de Veciños, sempre hai unhas ideas no preámbulo que hai que contrastar co articulado e isto tes que dalo xa contrastado, é dicir informar supón adaptar os materiais á cidadanía”.

É crúa co proceso participativo que mesmo a AP e o goberno municipal teñen calificado como “disruptivo”. “Non houbo un proceso participativo con garantías. Apenas unha serie de actos, que non talleres, en lugares pequenos pensados para a prensa e equipos profesionais, sen apenas cidadáns de a pé. Talleres separados por sectores nos que só se podía falar de certos temas. Pero, como imos separar os temas nun proxecto así? Se a convocatoria foi numerosa pero finalmente a asistencia foi tan escasa, isto indica que algo fallou. Si non hai información cualificada, e se sectorizan as mesas, entón non hai debate”, sinala rotunda.

É crítica tamén coa Comisión Coruña Marítima, esa comisión dirixida por Francisco Jorquera. “Mantivemos unha reunión a porta pechada, da que nada se soubo máis que por unha nota de prensa enviada pola propia comisión, non sabemos a incidencia que tivo no proceso de decisión”.

”Por tanto, as bases estratéxicas non parten dun consenso previo coa cidadanía, polo tanto deberían ser repensadas”, sinala con rotundidade.

“Como técnica vexo as bases e vexo que a Autoridade Portuaria o que busca é sacar rendemento económico”

Para Varela outra das claves está no interese real da Autoridade Portuaria con todo este proceso. “Dise que non, pero as bases estratéxicas baséanse nos convenios de 2004”, que autorizan a desafectación e venda de certos terreos para a especulación inmobiliaria para pagar a débeda que a AP ten con Portos do Estado pola construción do porto exterior de Punta Langosteira. “Dise que os convenios están superados pero nas bases seguen estando. Inténtase negar o que nas bases aparece claramente. E pártese de aí obviando que xa houbo consenso, mesmo político, para deixar estes convenios atrás”.

E de aí conclúe o verdadeiro interese da Autoridade Portuaria. “Eu, como técnica, e como tamén me confirmaron estudios que participan no proceso, vexo as bases e vexo que a Autoridade Portuaria o que busca é rendemento económico. A linguaxe técnica é moi clara, e aquí as cousas que pesan e as que condicionan que unha proposta saia escollida, é que sexa capaz de sacar rendemento económico para a AP, subordinando o sector produtivo e o pesqueiro”.

Os novos pregos abren a porta a estudios locais?

Trala nova licitación, preguntámoslle se os cambios feitos nesta nova licitación permiten que haxa máis estudios da cidade/provincia que se vaian presentar á licitación. “Había dous puntos moi desproporcionados que foron eliminados (ter realizadas dotacións de máis 100 millóns de euros e actuacións en bordos litorais de cidades de mais de 150.000 habitantes), vanse construíndo barreiras de entrada; o Tribunal TACRC considerou que estas barreiras incumprían a Lei de Contratos do Sector Público, e anulou as bases. Entón o que se fai é poñer outras barreiras, como neste caso nas valoracións que falaba Carro. Seguen sendo unhas condicións onde os arquitectos locais non se poden presentar.
Hai unha conclusión. Cando se lanzan unhas bases lánzase unha mensaxe clara. Se tes unha radio pequena, e lanzan uns pregos cunhas bases desproporcionadamente restrictivas, ti xa sabes que non vas gañar. Aquí a mensaxe é que o concurso está pensado para os estudios e consultoras internacionais, co cal os estudios locais desanímanse e o que se consegue é que non se presenten, porque o esforzo é moi grande e a mensaxe é que a intención é deixalos de lado”. “Ademais de endurecer outros apartados, puxeron pouco tempo de prazo para xuntar os equipos necesarios que formen as UTES para poder presentarse. En conclusión, seguen sendo bases moi restritivas que dificultan aos equipos locais presentarse”.

“O contrato vaino levar un consulting que pode estar en Londres ou en calquera lugar do mundo”

Pero por que hai tanto interese porque o escollido sexa un estudio internacional? Ten clara a resposta Varela. “Estes estudios internacionais non coñecen a historia, nin, por exemplo, a importancia da pesca na cidade, nin a convulsión de 2004, o plan Bofill, a realidade da débeda do porto exterior, as xornadas participativas de 2017… de feito algúns pensan que o porto interior xa case non funciona. O que parece clara é a aposta por un equipo internacional que estea desvinculado das necesidades reais do porto, para que sigan as bases que lles fixe a AP e o goberno municipal. Cando non se coñecen os condicionantes, é máis doado ir orientando aos equipos nas premisas que se queiran, traballar con esa mirada unicamente economicista, que é algo que non é tan doado facer cos equipos da cidade, porque terían unha visión moito máis comprometida coa cidade”.

”Estase obviando a Crise climática e apostando por un “modelo obsoleto que turistificaría o porto”

Unha das principais críticas que fai Varela é que “estamos obviando a Crise climática” ao propoñer a construción de edificios residenciais en “zona inundable”. “Na documentación non se facilita unha cartografía oficial das zonas inundables, non se conta cun plan estratéxico do Porto actualizado, non se presenta un plan de futuro para o porto, porén danse pasos para desmantelar a actividade produtiva, obviando a necesaria relocalización das actividades produtivas, derivada da crise de subministros que está emerxendo cada vez con máis forza”.

”E todo, apostando por un modelo obsoleto que pensa nos cruceiros, nos grandes eventos, no turismo intensivo de masas, no modelo especulativo de vivendas de luxo… As administracións deberían apostar por proxectos viables, que xeren rendemento para o territorio, non por proxectos invertibles”.

“Proceso de branding urbano”

Varela tense referido ao Master Plan como “proceso de branding urbano”. “Falamos dunha operación especulativa de gran calado, que reduce as actividades portuarias para optar pola turistificacion desta infraestutura esencial, incrementando aínda máis o tráfico de cruceiros e os eventos e acompañando todo isto por concesións privativas e vivendas de luxo”, reitera lembrando de novo que se trata dun “modelo obsoleto”. “Estase intentando cambiar o modelo do porto, tratando de que as actividades da economía local e a pesca queden como algo residual, só para ambientar, como se fixo na Marina onde quedan 3 ou catro barcos de baixura. Todo apostando polos cruceiros, baixando as tarifas de parada, promovendo os usos para eventos como festivais, feiras diferentes (dinosaurios, burguers, atraccións…) e a actividade inmobiliaria.

Cres que a construción de vivenda no Porto vai calmar os prezos da vivenda da cidade?

”O efecto das vivendas que se queren construír na zona de San Diego está claro, non van resolver os problemas de vivenda na cidade, porque van ser maioritariamente vivendas de luxo e porque con esta acción vanse quentar aínda máis os prezos de toda a cidade, porque as actuacións baseadas en turismo/eventos o que fan é quentar o prezo de toda a cidade”. Non tería tampouco moito sentido construír vivenda pública en zona inundable, e despois se pasa algo?

”A burbulla financieira máis grande da historia”

Varela lamenta a chegada, ”a partir de 2019 dos fondos de investimento na cidade, como se ve nas Xubias. Estes son fondos especulativos de alto risco, e hai que ter en conta que o 60% das inversións a nivel global, están dirixidas principalmente ao sector inmobiliario (vivenda, locais comerciais, oficinas). Estamos sufrindo as consecuencias dunha burbulla financieira, seguramente a máis grande da historia, unha burbulla na que a economía especulativa está sobrefinanciada e a economía produtiva está infrafinanciada. Estamos a dicirlle aos inversores, que imos facer vivenda en zonas inundables, incumplindo a Lei de Portos. Do que se fala é de vender parte do Porto, hipotecando o futuro da cidade”.

Cres que hai marcha atrás?

A esta pregunta, Varela responde: “Sempre digo que pido prudencia, responsabilidade e reflexión. Creo que teñen que dar marcha atrás, porque as decisións que se tomen agora van comprometer o futuro da cidade. Estas cousas non se poden facer con presa e sen consenso, non se poden tomar decisións sen que a cidadanía tome parte. O que propoñen non é flexible, se pos as casas enriba do porto non podes despois poñer o porto enriba das casas. O papel resiste todo pero a realidade non”.

Máis novas do proceso da Fachada Marítima

“Os cambios desta 2ª licitación do concurso da Fachada Marítima non abren o proceso aos equipos locais”

Debe condicionar o pago da débeda do porto exterior a trascendental reordenación da fachada marítima?

“Co Master Plan Coruña Marítima enfróntamos a unhas propostas anacrónicas”

“A xoia da cidade, a fachada marítima, como vai depender dunha débeda entre administracións?”

“Contrariamente ao declarado polo goberno local, os Convenios do 2004 seguen vixentes nas Bases Estratéxicas de Coruña Marítima”

Xavi Mariñas, sobre Coruña Marítima: “Imos quedar cun porto dedicado só ao tráfico turístico como Dubrovnik”